Conto 29 : A rodriga

A rodriga

Canto máis aramio leves, máis barato che saile

Andaba Amancio na rodriga, na viña que tiña detrás do taller.

Decidiu que lle compría cambiar unhos arames para engarrar ben as cepas.

Agarrou o burro cos aparellos e tirou cara o Tapado, camiño de Cartelle.

Ía á ferretería que tiña Paco, que érache primo carnal da muller.

Foi apeado do burro, pois chamábase Basculante e cando subías a cabalo del, zapateábate por diante ó chao.

O seu can, o Kollak, apareceu polo Tourabelo, e foi canda eles ata Cartelle.

Ao chegar, aparcou o burro no campo da feira e foi onde Paco.

- Home Amancio, ti por eiquí, dixo Paco.
Como vai Florinda ?

- Alí anda, moneando polo Curro.
Mira, compríame arame para aliñar as cepas, supoño que tés.

- Si ho !, canto che compre ?

- Ben, que prezo ten ?

- Home, canto máis leves, máis barato che sai.

- Sendo así, váime pondo, que non che teño presa, dixo Amancio.

A Amancio Seijo amais Paco Martínez (in memoriam)

Foto : Cartelle dende Santomé, Xullo de 2005

Moradella editora

Conto 28 : Ai Mundo, Mundo (3)

Ai Mundo, Mundo (3)

Eu vexo correr o Mundo pola Moradella abaixo

Un día no verán, seica andaban asando sardiña os de Xosé e Domitila, na airiña que teñen onda casa.

Ao gatiño Mundo chegáballe aquel arrecendo e tirou cara a Maradella en pesca dos peixes asados.

O Mundo chegou miudiño ondas rexas da porta de ferro, co vento nos bigotes para cheirar ben e non ser cheirado.

Así que tal, zás, alá van unha recua de cans e gatos en pesca del.
Alá vai escapando o probe Mundiño, escopeteado pola Moradella abaixo (imos zurnindo, que me collen os gatos de Filisindo)

Mentres Nas Airas, falaba Ramón de Virginia :
- Oes Petolo, eu vexo correr o Mundo pola Moradella abaixo !
- Ti que vas ver ho, ti que vas ver .. !, dixo o Petolo.


A Ramón de Virginia
Foto : As Airas dende a Moradella, 10 de Outubro de 2010


Moradella editora

Conto 26 : Os cinco pesos

Dispois da guerra a fame érache moita.

Entón ter un fillo facendo o servizo militar era bo, xa que non xantaba nin durmía na casa.

Mais tamén doutro xeito, non chistaba o feito de non poder contar con el no traballo.

Con sorte e traballando duro, na casa tíñase algún leite, millo para bica, algo de viño e unhas lengüizas, un pouco de lardo, e ovos poucos, que había que vendelos xunto co lacón mailo xamón da mata.

Se habia algúns cartos do xornal da Ribeira, non chegaban a nada.

Velaí que un día chegou unha nova, carta dun fillo, dicindo :

Queridos pais :

Compríanme cinco pesos, para poder vir á casa de volta no tren, a pasar unhos días convosco.
Dende Barbantes xa virei a pé.


E o pai respondéulle,

Querido fillo :

A carta que enviaches pidíndome cinco pesos, non a recibín.
Pola presente aquí todos che estamos ben.
Os tíos e primos mándanche moitos recordos e a túa avoa reza cada noite por ti.

Sen máis, recibe unha forte aperta dos teus pais.

A Eladio Monea (in memoriam)

Foto : Antonio Vicente Monea, de pé coa gorra de viseira
(no campamento de Sant Climent Sescebes en Girona, polo 1970).


Moradella editora

Conto 25 : A vaquiña terca

A vaquiña terca

(Din que os animais requestan ó dono)

Un dia pola tardiña, xa no luar, viña Daniel das Airas levando dous licores café de máis no corpo.

E xa na Moradella, abrindo a cancela do seu patio, estaba Elvira agardandoo no corredor :

- Oes Daniel, hoxe tés que munguir tí, que Josefa ándache coa rega na Fontela.
            - Ben muller, que lle imos facer, xa vou pra corte.

Daniel deixou a caxata na escaleira e agarrou un caldeiro disposto a munguir.

Dispois colleu a aguillada e entrou na corte :

Vaca atrás! , festa pra trás!, que che dou, vásme comer !, vaca alá, quietiña ...

Colleu o tamborete da munguida, sentouse como puido e comenzou a munguir a duas mans (profesional).

Cando levaba unhos cuartillos, alá vai a Marela que dunha couce zapateou o caldeiro co leite.

Daniel enfurruñou e atóulle a perna da vaca no pesebre.

Mungue que mungue, o cabo de pouco alá vai de novo coa outra perna e tras, volveu chimpar a vaca outra vez o caldeiro.

Mecágona! Imos quedar sin leite. Atóulle a outra perna cunha corda.

Xa parecía que a cousa íache millor e trás, co rabo a Marela volveu zapatear o leite.

Daniel desesperado sacou o cinto dos pantalós e subindo no tamborete púxose a amarrar o rabo da vaca nunha trabe da corte.

Nesto que aparece Josefa pola porta, mirando seu pai, que coa sospresa caíranlle os pantalós :

- E logo que fai papá, hoxe bebeu un chisco de mais !
            - Mira Josefa sei o que estás pensando, mais tén unha explicaución anque non ch'o pareza.
            - A Marela díulle hoxe por monear e púxome quente de mais , non é ho que pensas.

Eche así, seica os animais requestan ó dono.

A Josefa (foto) e mais Daniel (in memoriam)



Moradella editora

Conto 23: Os Caracolos

Houbo unhos anos que Serafín Monea viña polo verán de vacacións a Santomé.
Como el era un bo cociñeiro e un home xeneroso, sempre organizaba e convidaba a un que outro xantar, alí nas Airas.

Un ano, chafallando pola praza de abastos, na capital, gustáronlle unhos caracolos que viu.
Así que agarrou duas saquetas deles e marchou á aldea.

En Santomé deixóunos colgados a babuxar no laranxo que tiña Angelina no inxido, á beira da súa cociña.

Pola tardiña, pasando Otilia por diante deles, pensou que os rapaces andábanche de gamberrotes e que lle deixaran aquiles coscos, que lle diron moito noxo.

Otilia agarrou as saquetas e zapateóunas a correr no contedor do lixo.
De volta, sentiu ós homes xogando ó dominó no bar, entre eles Serafín, dicindo :

- Pasado mañá vóuvos gobernar unhos caracolos cun mollo para xantar, que ides quedar quentes.

    - Bo, iso aquí no hai que ch'o queira, á xente dánlle noxo, dixo Filimón.
- Ben, cando probedes, xa veredes que cousa máis boa.

Otilia ó sintir aquelo, pensou : mecágona !, non foron os rapaces.
A cousa quedou así.

Ós dous días, alá vai Serafín recoller os caracolos ó inxido, para meterlles a man e claro, non estaban xa no laranxo.
Entón, entrou na cociña onde Otilia :

- Oes, e logo os caracolos que deixara aquí diante ?
     - Eu non che sei ren, dixo Otilia,  comeríanos os cans.
- Como van comer caracolos os cans, iso eche imposíbile, contestou Serafín.
     - Pois non  sei, dixo Otilia.

Serafín remexeu para diante e para trás e non atopou, nin cans, nin caracolos, nin cascas, nin coscos siquera.

A cousa eche así, pode que a algún Santomequeiro lle saiban os caracolos,
mais si é así, ben seguro que botou unhos anos noutras culturas.


A Otilia e mais Serafín Monea (in memoriam).

Foto : /Comilota nas Airas , paella xentileza de Serafín Monea.
(polo verán do 1972)


Moradella editora

Conto 21 : O reloxo

Unha noite do verán, viñan os mozos da festa de Macendo, e pararon aínda un pouco á parola onde o lavadoiro.

A un deles colléulle un apretón, coa camiñada de volta.
Así que, agarrou e metéuse nunha viña alí á beira.
O home quedou desabafado, deixando aquel presente na viña, que mira ti, érache do Pepe Xereque.

A mala sorte quixo, que ademais do regaliño que deixou na viña, seica o turrar, caíralle o reloxo na gabia.

O mozo ata pola mañá, non extrañou o reloxo.
Así que dándolle voltas a cousa, pensou que se cadra lle caira na viña do Xereque.

Foi para alá, mais só viu o potretón. Non se lle ocorria en ningures para perdelo.

(Xa foi mala sorte que o Xereque fora cachafurrear na viña pola mañá cedo e atopara co reloxo).

Dispois do mediodía, no café das Airas, alí chega Pepe Xereque cun reloxo en cadansúa pulseira, o seu mailo outro, falando alto e forte :

- Atopei un reloxo, si sabedes quen o perdeu ?
De quen queira que sexa, se me di onde o perdeu, dóullo !.

O dono non estaba alí, mais pouco tardou en coñecer onde tiña o seu reloxo e cabilou para diante e para tras, e non foi capaz de ilo pescar.

Pensou no longas que as gastaba o Xereque e diu o reloxo por perdido para sempre.

Podería acontecer, se o mozo fose reclamarlle o reloxo, que o Xereque llo devolvera envolto co outro regaliño que deixara na gabia, quen sabe.


A Antonio Xereque
Foto : O lavadoiro de Santomé (2012)


Moradella editora

Conto 15 : O Senxeito

Naqueles tempos as estradas éranche estreitas, de terra e máis de grava.

A Pepe Motora chamábanlle así porque sempre andaba correndo coma unha moto, dun lado para outro, onde quixera que fora.

Xa en Castela, nas segas, lle puxeran o alcume, ben o seu xeito, como sempre se poñen.

Seica coronaba velo carrexando os feixes e levándolle auga aos homes.

Así que vindo un día da feira Pepe Motora, pasou o coche de línea do Sinxeito a beira del, e claro, parou para recollelo.

- Sube Motora, dixo o Senxeito.

- Non subo que téñoche moita presa, contestou agudo Pepe Motora.

¡ Canto corría Motora e que devagar andaba a línea, ou que !.

A Pepe Motora (in memoriam)

Foto : /En Cartelle polo ano 1970.

Dario, Eladio e Serafin Monea coas donas e cos primos de Terzas, Orlando e mais Paco e seu cuñado Avelino.

Moradella editora

Conto 11: O ollo de vidro

O ollo de vidro

Conversas á beira da pota do augardente

- Oes, pois un tío meu facendo o servizo militar, mentres che era de garda, seica escapou un tiro dun cetme e chimpóulle un ollo.

Levárono ó hospital e puxénronlle un ollo de vidro.
E podes crer que aínda hoxe véche mellor co ollo de vidro que co outro !.

- Bo, eso no che é nada ho !.

Meu tío, traballando na fábrica da Seara deuxou catro dedos dunha man na serradora.
No hospital inxertáronlle unhos tetos de vaca.
E podes crer que ó turrar deles aínda hoxe dan leite, chacho.

- Home eso habería que velo !

- Si ho !, co ollo de vidro do teu tío !

A Mercedes Monea

Foto :/ Ano Xacobeo 1999.  Lola, María e Carme


Moradella editora

Conto 10 : A rifa da burra

Un ano para as festas de Santomé,
o cura organizou facer unha rifa,
para recoller cartos.

Falou co sacristán e ordenaron,
que estaría ben rifar unha burra.

Mírate tu que a burra fóille tocar ó sacristán, chacho.

A Dario Monea

Foto: / Marquiños en Nogueiró, Agosto 2006


Moradella editora

Conto 7: O cabalo

Un home tiña un cabalo e non che andava alá moi contente con el. Só comía e durmía.

Entón marchou cara a feira co cabalo para ver si ch'o vendía.

Xa na feira, outro home, interesado en mercar un cabalo para a súa facenda, preguntou:

- Que tal é este cabalo bo home ?

- Pois este cabalo éche unha marabilla.

Cómeche pouco, amais calquera cousa, tanto che ten que sexa unha pataca o unha mazán ou un nabo podre, ata un toxo, con eso pódeche pasar o dia, sen parar de traballar, corona velo.

- Home sendo así. Canto quere vostede por el ?.

- Pois tanto.

- Estache ben.

O home mercou o cabalo e levouno consigo.

Ó día siguinte, o cabalo no se lle daba erguido e só che quería comer. O dono dáballe mazás e patacas, e non as quería. Só lle cobizaba a fariña e o grao. Os aparellos, que os poña o dono, non había xeito.

Pola semana, este home volveu á feira para falar co que lle vendera o cabalo.

Cando atopou con el, díxolle:

- Escoite, o cabalo que me vendeu é un nugallán e só quere comer, e non calquera cousa.

Dorme todo o dia. Non hai xeito que che traballe nada.

O vendedore contestoulle:

- Mire bo home, co as explicacións que vosté da, non vai dar vendido o cabalo !

A Pepe o capitán

Moradella editora

Conto 6: A manta

Un home, un día decidiu deixar de fumar.

Pensou : agora que deixo de fumar, co que aforro podería mercar unha manta.

Pasou o tempo e tivo bastante aforrado e fóiche mercar a manta.

Cando tivo a manta pensou :
agora farei unha sesta no palleiro.

Foi ó palleiro e pensou : eiquí deitado na manta, sabes que, estáseche tan ben que vou facer un cigarro.

O home quedou durmido e comenzou a arder a manta mailo palleiro.

Escapando das lapas, pensou :
O que e para queimar !!, e para queimar !.


A Antonio Ferrerio

Foto: palleiro no Curro



Moradella editora

Conto 5 : A radio

Por aquiles tempos, coa chegada da electricidade, pasou por Santomé un home a cabalo dun burro e alforxado.

Levaba consigo varias radios para vender, e repartiunas entre os homes do lugar.
Deixóulleas sen cobralas, para que probasen aquel gran invento.
Unha delas quedóulle a Amancio, para que remexera nela.

Ós poucos dias, volveu o bo home a rematar a venda.

A maioria quedaron coa radio, claro.

Mais Amacio, filosofou que aquel Telefunken falaba solo e non che habia xeito que escoitara a ninguén e entón non o quixo.

A Amancio Seijo (in memoriam) e Antonio do tio Evaristo

PD : Ó agrandar o retrato, veredes que o tamborete de Amancio e noviño, e seica os catro pés non lle asentan ben na terra do Curro. Ademais onde se pousa o cu tampouco lle chista moito, compririalle alí un chisco de palla e puxo o farricallo.


Moradella editora

Conto 4 : A morte

Un dia chegou a morte a Santomé.

Buscaba un home chamado tal e tal.

- Escoite boa muller , dixo, coñece vostede un tal .. 
   - Eu, non. Eiquí non che hai ninguén con ese nome , respondeu (mintindo,claro).
- Pois, teño anotado tal e tal , en Santomé, que raro.

A muller, a correr foi para onde o tal : 
- Escapa, escúndete, fuxe .., a morte anda a tras de ti.

O tal, non sabía que facer, e marchou para o bar das airas, que ó haber moita xente non dará conmigo, pensou el.
E puxo un sombreiro de palla para non ser recoñecido.

A morte farta de buscar e preguntar, decidiu marchar para o bar.
- Eu non podo marchar d'eiquí sin nadia !.
- Sabes que, vou levar aquil do sombreiro ....

(Tal i tal date por morto..)

"Cuando tu vienes airada todo lo barres de plano con tu flecha " (Jorge Manrique). 

A Eliseo Chimpacarros (in memoriam)

Moradella editora

Conto 2 : As bodas do ceo

Apartai pedras que vos fendo !

(das bodas do ceo)

Andaba a raposa polo monte e viu unha águia, preguntoulle :
- Para onde vas ?
    - Vou ás bodas do ceo, respondeu a águia.
- Eu tamén quero ir , dixo a raposa.

Entón a águia baixou o chan e deixou que a raposa subira no seu lombo.
A águia voou ata chegar a unha cima moi alta e zapateou a raposa de riba seu.

O verse a raposa por aquel monte abaixo, espantada, empezou a berrar :
- Apartai pedras que vos fendo ! 
  Que se desta non me escarafelo, 
  non volvo máis ás bodas do ceo !.

A Dario Monea

Foto: Dario (peito lobo) e mais Eladio Monea (mans en riba) na obra (Av. Masnou, Hospitalet de LL., polo 1960)

Moradelha editora

Conto 1 : Ai Mundo, Mundo ! (1)

Ai Mundo, Mundo !

Xoan

Um home chamado Xoan, foi ao enterro dum amigo.

Como é costume come-se e bebe-se amais do velório.

Fazendo um trago para passar as penas e o tempo,

Xoan dixo-lhe ò interloucutor que tinha:

- Ai Mundo, Mundo , que tragos mais amargos !.

O que escuitava, entendia co asentimento,

mais non che entendia nada.

Resulta que ao pobre Xoan acabava-lhe de morrer tamém o gato

e o pobrinho chamava-se Mundo.

E ainda pra mais, o que lhe acabavan de pór para beber

era vinagre e non vinho.

Pobre Xoan e pobre Mundo e pobre amigo.

Que tragos tam amargos, ou que !.

🌟

A Eladio Monea (in memoriam)

Moradelha editora